كارستن نيبور ( مترجم : پرويز رجبى )
154
سفرنامه كارستن نيبور ( فارسى )
هشتگوشى است ، كه پايينتر از سطح زمين ساخته شده است . در پايين چاه آب شفافى جريان دارد و آنقدر ماهى دارد ، كه من هرگز در زندگيم اين همه ماهى را در يكجا نديدهام . اين ماهيها در اينجا از دولت سر سعدى زندگى راحتى داشتند . هيچكس حق صيد اين ماهيها را ندارد . پلكان راحتى به سطح آب منتهى مىشود و در اطراف آب جاهاى راحتى براى نشستن وجود دارد . در دو طرف اين حوض هشتگوش هم - يعنى در دو محلى كه آب قنات وارد حوض مىشود و حوض را ترك مىكند - از سنگ تراشيده جاهاى راحتى براى نشستن در نظر گرفته شده است . خلاصهء كلام : در فصل گرما اين محل جاى خوبى براى نشستن است . آب اين قنات پس از آرامگاه سعدى از باغى مىگذرد كه در آن آبشارهاى زيبا و حوضهاى بزرگى ساخته شده است . آب پس از ورود به يك حوض در زير زمين جريان پيدا مىكند و باحالت زيبايى دوباره - مانند يك چشمه - از زمين بيرون مىزند . اما امروز اين باغ ناآبادان است و حوضهاى زيبا و كانالها و آبشارها هم به مرور از بين خواهند رفت . ظاهرا امروز هم ايرانيها - مخصوصا براى آبيارى - خيلى از قنات استفاده مىكنند . در عين حال مسلمانها در هيچجا به كشاورزى رونق ندادهاند . هم در اينجا و هم در مصر قناتهاى زيادى خراب شدهاند . امروز هم در نگهدارى قناتها سهلانگارى مىشود و از اينروى زمينها روزبهروز بايرتر مىشوند و در نتيجه روستاها كمجمعيتتر مىگردند . چون در ايران لباس من لباس اروپايى بود ، در شيراز نتوانستم مانند ديگر كشورهاى مشرق زمين آزادانه به گردش بپردازم و به اين خاطر نتوانستم نقشهء دقيقى از شهر شيراز تهيه بكنم . در عين حال خواننده مىتواند به كمك شكل
--> - به نظر نگارنده آرامگاه جديد - اگر هم بزرگتر و پرخرجتر از آرامگاه پيشين است - بسيار عاريه به نظر مىآيد . شايد بهتر بود كه بنايى كه كريم خان ساخته بود ، تجديد ساختمان مىشد .